Gastronomi yalnızca iyi yemek yapmak değildir. O yemeğin hangi toprakta yetiştiğini, kimin emeğiyle sofraya geldiğini ve o emeğin karşılığını bulup bulmadığını da bilmektir.
Gastronomi yalnızca iyi yemek yapmak değildir. O yemeğin hangi toprakta yetiştiğini, kimin emeğiyle sofraya geldiğini ve o emeğin karşılığını bulup bulmadığını da bilmektir.
Gastronomi dünyasında dikkat çeken gelişmelerden biri, 8 Kasım'da açıklanan 2026 Basque Culinary World Prize oldu. Ödül, Meksikalı Lucio Usobiaga'nın küçük üreticileri restoranlarla ve tüketicilerle buluşturan Arca Tierra projesine verildi. Yaklaşık 50 üretici aileyi 60 restoran ve 300 aboneyle buluşturan bu model, bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Bir tarım kültürünü yaşatmak için yalnızca onu korumak yetmez; o kültürle geçinen insanın da kazanması gerekir.
Peki bizde durum nasıl?
Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin ekim ayı raporunda üretici ile market arasındaki fiyat farkının limonda yüzde 999,2'ye ulaştığı açıklandı. Üreticide 3 lira 90 kuruş olan limonun markette 42 lira 87 kuruşa satılması dikkat çekici. Elbette bu farkın tamamını birilerinin kazancı olarak değerlendirmek doğru değil; nakliye, depolama, işçilik ve diğer maliyetler de zincirin içinde. Ancak bu tablo, üreticiden tüketiciye uzanan sürecin daha şeffaf ve sağlıklı işlemesi gerektiğini açıkça gösteriyor.
Niğde açısından mesele çok daha önemli. 2026 yılında yaklaşık 1 milyon 178 bin ton patates üretimi beklendiği açıklandı. Bu rakam, şehrimizin üretim gücünü ortaya koyuyor. Fakat asıl mesele yalnızca kaç ton ürün yetiştirdiğimiz değil; bu üründen ne kadar katma değer oluşturduğumuzdur.
Patatesimizi, lahanamızı, elmamızı ve diğer yerel ürünlerimizi yalnızca ham madde olarak satmak zorunda değiliz. İşleyebilir, markalaştırabilir, yöresel tariflerle buluşturabilir ve gastronomi turizminin bir parçası hâline getirebiliriz.
Burada şeflere de sorumluluk düşüyor. Menüye yerel ürün yazmak kolaydır; önemli olan gerçekten yerel üreticiden almak, ürünün kaynağını bilmek ve emeğin karşılığını gözetmektir. Üretici mutfağın görünmeyen tedarikçisi değil, gastronomi zincirinin gerçek ortağı olmalıdır.
Yerel yönetimler, üniversiteler, meslek kuruluşları ve üreticiler de bu zincirin parçaları hâline gelmeli. Üreticiyle restoranı buluşturan kalıcı iş birlikleri kurulmalı, genç şefler yaşadıkları bölgenin ürünlerini tanımalı ve tüketici de satın aldığı ürünün hikâyesini sorgulamalıdır.
Çünkü bir şehrin gastronomi kimliği, yalnızca kaç restoranı ya da kaç festivali olduğuyla ölçülmez. Kendi üreticisine ne kadar sahip çıktığıyla da ölçülür.
Şefin tabağında çiftçinin emeği yoksa, o tabak eksiktir.
Her lokma bir seçimdir; doğru seçin.
Sağlıkla, mutlulukla, afiyetle.
Akademisyen Şef Mevlüt ÖLMEZ